Pergi ke kandungan

Finland

Sunting pautan
Daripada Wikipedia, ensiklopedia bebas.
Republik Finland
Suomi: Suomen tasavalta
Svensk: Republiken Finland
Lagu kebangsaan: Maamme
"Tanah Air Kami"[1]
Kedudukan Finland di Eropah
Kedudukan Finland di Eropah
Ibu negara
dan bandar terbesar}
Helsinki
60°10′U 24°56′T / 60.167°U 24.933°T / 60.167; 24.933
Bahasa rasmi
DemonimOrang Finland
PemerintahRepublik berparlimen kesatuan
• Presiden
Alexander Stubb[2]
Petteri Orpo[3]
Badan perundanganEduskunta
Kemerdekaan daripada Rusia
• Diisytiharkan
6 Disember 1917
• Perlembagaan republik
17 Julai 1919[4]
Keluasan
• Jumlah
338,491 km2 (130,692 bt2)[5]
• Perairan (%)
10.2
Populasi
• Perkiraan 31 Disember 2025
5,652,881[6]
• Kepadatan
18.6/km2 (48.2/sq mi)
KDNK (PPP)2026 (anggaran)
• Jumlah
AS$386.7 bilion[7]
• Per kapita
AS$68,860
KDNK (nominal)2026 (anggaran)
• Jumlah
AS$337.67 bilion[7]
• Per kapita
AS$60,130
Gini (2024)27.1[8]
rendah
HDI (2023)0.948[9]
sangat tinggi (ke-12)
Mata wangEuro (€) (EUR)
Zon waktuUTC+2 (EET)
• Musim panas (DST)
UTC+3 (EEST)
Kod panggilan+358
Kod ISO 3166FI
DPT internet.fi; .ax (Åland)

Finland (Suomi: Suomi; Svensk: Finland), secara rasmi Republik Finland (Suomi: Suomen tasavalta; Svensk: Republiken Finland), ialah sebuah negara Nordik di Eropah Utara. Negara ini bersempadan darat dengan Sweden di barat laut, Norway di utara dan Rusia di timur, serta mempunyai sempadan laut dengan Estonia merentasi Teluk Finland. Laut Baltik, Teluk Bothnia dan Teluk Finland mengelilingi bahagian barat dan selatannya. Åland, sebuah kepulauan berautonomi dan dinyahketenteraan yang berbahasa Sweden, terletak di pintu masuk Teluk Bothnia. Helsinki ialah ibu negara dan bandar terbesar Finland.

Finland meliputi 338,491 km², termasuk 304,000 km² daratan dan 34,491 km² perairan tawar.[5] Bentuk muka buminya dicirikan oleh hutan boreal, tasik, tanah pamah glasier dan kepulauan pesisir. Pada akhir 2025, Finland mempunyai 5,652,881 penduduk, dengan kepadatan penduduk kira-kira 18.6 orang bagi setiap km² daratan.[6] Bahasa Finland dan bahasa Sweden ialah bahasa kebangsaan, manakala bahasa-bahasa Sámi mempunyai perlindungan undang-undang di kawasan tradisional orang Sámi. Kebanyakan penduduk tertumpu di bahagian selatan, khususnya di kawasan metropolitan Helsinki.

Wilayah Finland disepadukan secara beransur-ansur ke dalam kerajaan Sweden pada Zaman Pertengahan. Selepas Perang Finland, Sweden menyerahkannya kepada Empayar Rusia pada 1809, lalu terbentuk Duci Besar Finland yang berautonomi. Finland mengisytiharkan kemerdekaan pada 6 Disember 1917 dan menjadi republik pada 1919 selepas Perang Saudara Finland. Negara ini berperang menentang Kesatuan Soviet dalam Perang Musim Sejuk dan Perang Sambungan, kemudian mengusir tentera Jerman dalam Perang Lapland. Selepas Perang Dunia Kedua, Finland mengekalkan dasar berkecuali yang berhati-hati sambil membangunkan negara kebajikan Nordik. Finland menyertai Kesatuan Eropah pada 1995, menerima pakai euro pada 1999 dan menjadi anggota NATO pada 2023.[10][11]

Finland ialah republik berparlimen dengan badan perundangan satu dewan yang mempunyai 200 ahli. Presiden ialah ketua negara, manakala perdana menteri mengetuai kerajaan yang bertanggungjawab kepada Parlimen. Ekonominya berpendapatan tinggi dan berorientasikan eksport, dengan sektor perkhidmatan yang besar serta kepakaran dalam perhutanan, kejuruteraan, pembuatan, tenaga dan teknologi. Pendidikan awam, perlindungan sosial dan pentadbiran tempatan memainkan peranan penting dalam masyarakat Finland. Negara ini mencatat Indeks Pembangunan Manusia 0.948 bagi 2023, menduduki tempat ke-12 dalam laporan 2025.[9] Tradisi sauna, wiracarita Kalevala, reka bentuk moden dan tujuh Tapak Warisan Dunia UNESCO merupakan antara unsur kebudayaannya yang paling dikenali.

Penamaan

[sunting | sunting sumber]

Nama endonim Suomi mempunyai asal usul yang tidak dapat dipastikan. Institut Bahasa Finland menyatakan bahawa satu cadangan menghubungkan Suomi dengan Sápmi, nama tanah air orang Sámi, melalui bentuk purba *sämä, yang asalnya sendiri tidak jelas.[12] Dalam bahasa Sweden, negara ini bernama Finland. Dalam bahasa Melayu, bentuk baku yang digunakan juga ialah Finland, manakala nama rasmi negara ialah Republik Finland.

Sejarah

[sunting | sunting sumber]

Zaman awal dan pemerintahan Sweden

[sunting | sunting sumber]

Kawasan Finland mula didiami selepas berakhirnya zaman glasier. Pada Zaman Pertengahan, wilayahnya berada dalam jaringan perdagangan Baltik, Scandinavia dan Rusia. Penggabungan wilayah Finland ke dalam kerajaan Sweden berlaku secara beransur-ansur, bukannya melalui satu peristiwa penaklukan tunggal.[13]

Di bawah pemerintahan Sweden, institusi undang-undang, pentadbiran dan gereja berkembang mengikut corak kerajaan tersebut. Reformasi Protestan pada abad ke-16 mengukuhkan kedudukan Lutheranisme. Mikael Agricola, uskup dan sarjana bahasa, menerbitkan terjemahan Perjanjian Baru dalam bahasa Finland pada 1548 dan meletakkan asas bagi bahasa Finland bertulis.[13] Wilayah timur kerajaan berulang kali menjadi medan perang antara Sweden dengan Rusia, dan sempadannya berubah melalui beberapa perjanjian.

Duci Besar Finland

[sunting | sunting sumber]

Dalam Perang Finland 1808–1809, Empayar Rusia menakluki wilayah Finland daripada Sweden. Maharaja Aleksandr I menubuhkan Duci Besar Finland sebagai wilayah berautonomi di bawah takhta Rusia. Finland mengekalkan banyak undang-undang dan institusi terdahulu, manakala Helsinki dijadikan ibu negara pada 1812.[13] Autonomi ini membolehkan pentadbiran, ekonomi dan kehidupan kebangsaan Finland berkembang secara berasingan daripada Rusia.

Abad ke-19 menyaksikan kebangkitan nasionalisme Finland. Kalevala, yang disusun oleh Elias Lönnrot daripada puisi rakyat, diterbitkan dalam bentuk pertamanya pada 1835 dan menjadi lambang penting gerakan kebangsaan. Dekri bahasa 1863 memulakan proses memperluas penggunaan bahasa Finland dalam pentadbiran yang sebelumnya didominasi bahasa Sweden. Pembaharuan Parlimen pada 1906 menggantikan sistem perwakilan berasaskan estet dengan Parlimen satu dewan serta hak mengundi sejagat dan sama rata. Wanita Finland menjadi yang pertama di Eropah memperoleh hak penuh untuk mengundi dan bertanding dalam pilihan raya Parlimen.[13]

Kemerdekaan dan perang saudara

[sunting | sunting sumber]

Pergolakan akibat Revolusi Rusia pada 1917 membuka jalan kepada kemerdekaan. Parlimen meluluskan pengisytiharan kemerdekaan pada 6 Disember 1917, yang kemudiannya diiktiraf oleh kerajaan Soviet Rusia dan negara-negara lain. Ketegangan sosial dan politik mencetuskan Perang Saudara Finland antara pasukan Merah yang berhaluan kiri dengan pasukan Putih yang diketuai pihak konservatif pada Januari 1918. Pasukan Putih menang pada Mei, tetapi keganasan, hukuman dan kem tahanan meninggalkan perpecahan yang mendalam.[14]

Rancangan awal untuk membentuk monarki dibatalkan selepas kekalahan Jerman dalam Perang Dunia Pertama. Perlembagaan republik dikeluarkan pada 17 Julai 1919.[4] Dalam dekad-dekad berikutnya, pembaharuan sosial, penyertaan politik dan kompromi antara gerakan buruh dengan pihak bukan sosialis membantu menstabilkan demokrasi berparlimen Finland.[13]

Perang Dunia Kedua

[sunting | sunting sumber]

Kesatuan Soviet menyerang Finland pada 30 November 1939, memulakan Perang Musim Sejuk. Walaupun tentangan Finland menghalang penaklukan seluruh negara, Perjanjian Damai Moscow pada Mac 1940 memaksa Finland menyerahkan wilayah, khususnya sebahagian besar Karelia. Finland kembali berperang dengan Kesatuan Soviet dalam Perang Sambungan pada 1941–1944, ketika tenteranya beroperasi seiring dengan Jerman menentang Soviet. Gencatan senjata pada September 1944 mewajibkan Finland menyerahkan wilayah tambahan, membayar pampasan perang dan mengusir tentera Jerman dari utara, lalu mencetuskan Perang Lapland pada 1944–1945.[15]

Finland mengekalkan kemerdekaan dan sistem demokrasinya, tetapi kehilangan Karelia, Petsamo dan beberapa kawasan lain. Lebih 400,000 penduduk dari wilayah yang diserahkan ditempatkan semula di bahagian lain negara.[15] Pemulihan pascaperang disokong oleh perindustrian, pembinaan semula dan pembayaran pampasan kepada Kesatuan Soviet dalam bentuk barangan industri.

Zaman pascaperang dan integrasi Eropah

[sunting | sunting sumber]

Dasar luar pascaperang menekankan hubungan yang dapat diramal dengan Kesatuan Soviet sambil mengekalkan demokrasi berparlimen dan ekonomi pasaran. Finland menyertai Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan Majlis Nordik pada 1955. Dasar berkecualinya mencapai kemuncak simbolik apabila Helsinki menjadi tuan rumah Persidangan Keselamatan dan Kerjasama di Eropah pada 1975.[13] Pada masa yang sama, pembandaran, peluasan pendidikan, sistem pencen dan perkhidmatan awam mengubah Finland daripada masyarakat agraria kepada negara perindustrian dan kebajikan.

Kejatuhan Kesatuan Soviet menyebabkan kemelesetan yang teruk pada awal 1990-an, tetapi juga mengubah kedudukan antarabangsa Finland. Negara ini menyertai Kesatuan Eropah pada 1 Januari 1995 dan kawasan euro pada 1 Januari 1999; wang kertas dan syiling euro mula digunakan pada 2002.[10][16] Selepas pencerobohan besar-besaran Rusia terhadap Ukraine pada 2022, Finland meninggalkan dasar ketidakberpihakan ketenteraan dan memohon menyertai NATO. Keanggotaannya berkuat kuasa pada 4 April 2023.[11]

Geografi

[sunting | sunting sumber]
Pemandangan Tasik Pielinen dan bukit berhutan dari Koli
Pemandangan Tasik Pielinen dari Taman Negara Koli di Karelia Utara.

Finland terletak antara Laut Baltik dengan kawasan daratan Fennoscandia. Negara ini memanjang kira-kira 1,157 km dari Hanko di selatan hingga Utsjoki di utara, sementara lebarnya mencapai sekitar 542 km. Sempadan daratnya berjumlah 2,694 km, dengan Rusia membentuk bahagian terpanjang.[5] Bahagian selatan dan tengah didominasi tanah pamah beralun, rabung morena dan lembangan tasik, manakala kawasan utara merangkumi tanah tinggi Lapland. Titik tertinggi, Halti, mencapai 1,324 m di sempadan Norway.[5]

Bentuk muka bumi dan perairan

[sunting | sunting sumber]

Landskap Finland terbentuk terutamanya oleh glasier benua yang menghakis batuan dasar dan meninggalkan morena, eskers serta ribuan lembangan tasik. Anggaran rasmi mencatat sekitar 168,000 tasik yang berkeluasan sekurang-kurangnya 500 m², termasuk kira-kira 57,000 yang melebihi satu hektar.[5] Saimaa, seluas 1,393 km², ialah sistem tasik terbesar. Kepulauan pesisir yang luas terletak di Laut Kepulauan antara Turku dengan Åland dan di sepanjang Teluk Finland.

Pengangkatan isostatik pascaglasier masih mengubah garis pantai, khususnya di sekitar Kepulauan Kvarken, tempat daratan meningkat hampir satu sentimeter setahun. Proses ini secara beransur-ansur mendedahkan tanah baharu dan mengubah teluk cetek menjadi tasik.[17]

Iklim

[sunting | sunting sumber]

Finland mempunyai iklim sejuk yang dipengaruhi kedudukannya di antara Lautan Atlantik Utara dan benua Eurasia. Purata suhu tahunan menurun daripada kira-kira 5.5 °C di barat daya kepada bawah sifar di bahagian timur laut. Musim sejuk lebih panjang dan sejuk di utara, manakala kawasan pesisir selatan mengalami pengaruh maritim yang lebih ketara. Jumlah kerpasan tahunan lazimnya sekitar 600 hingga 700 mm di selatan dan tengah, dan lebih rendah di sebahagian Lapland.[18]

Kedudukan latitud tinggi menghasilkan perubahan cahaya bermusim yang besar. Di Lapland paling utara, matahari tidak terbenam selama suatu tempoh pada musim panas, fenomena yang dikenali sebagai matahari tengah malam, manakala malam kutub berlaku pada musim sejuk. Salji biasanya meliputi tanah selama beberapa bulan, dengan tempoh litupan paling panjang di utara.[19]

Alam sekitar

[sunting | sunting sumber]

Hutan meliputi kira-kira tiga perempat wilayah Finland, kadar tertinggi dalam kalangan negara OECD. Kebanyakannya terdiri daripada pain Scots, spruce Norway dan birch, serta menjadi asas kepada industri kayu, pulpa dan kertas.[20] Finland mempunyai 41 taman negara yang meliputi 10,210 km² pada akhir 2025, selain rizab alam semula jadi dan kawasan perlindungan lain.[21]

Akta Iklim menetapkan matlamat mencapai neutraliti karbon menjelang 2035, diikuti pelepasan negatif bersih. Undang-undang itu turut menetapkan sasaran pengurangan pelepasan sekurang-kurangnya 60% menjelang 2030, 80% menjelang 2040 dan 90%, dengan sasaran usaha 95%, menjelang 2050 berbanding 1990.[22] Walau bagaimanapun, laporan iklim kerajaan dan OECD menyatakan bahawa langkah semasa belum mencukupi untuk mencapai neutraliti karbon, terutamanya kerana sektor guna tanah telah berubah daripada penyerap kepada sumber bersih pelepasan.[23][20]

Politik dan pentadbiran

[sunting | sunting sumber]
Bangunan Parlimen Finland di Helsinki
Bangunan Parlimen Finland di Helsinki.

Sistem perlembagaan

[sunting | sunting sumber]

Perlembagaan mentakrifkan Finland sebagai republik berdaulat dan menetapkan bahawa kuasa negara berada pada rakyat yang diwakili oleh Parlimen. Eduskunta ialah badan perundangan satu dewan dengan 200 ahli yang dipilih bagi tempoh empat tahun melalui perwakilan berkadar. Parlimen meluluskan undang-undang dan belanjawan, mengawasi kerajaan serta boleh meminda Perlembagaan mengikut tatacara khas.[24]

Presiden dipilih secara langsung untuk tempoh enam tahun dan boleh berkhidmat paling banyak dua penggal berturut-turut. Presiden mengesahkan undang-undang, membuat pelantikan tertentu dan mengarahkan dasar luar bersama-sama kerajaan, tetapi urusan Kesatuan Eropah berada di bawah tanggungjawab kerajaan.[25] Parlimen memilih perdana menteri, yang dilantik secara rasmi oleh presiden. Menteri-menteri lain dilantik atas cadangan perdana menteri, dan kerajaan mesti mengekalkan keyakinan Parlimen.[24]

Pada 2026, presiden ialah Alexander Stubb, yang memegang jawatan sejak 1 Mac 2024, manakala Petteri Orpo mengetuai kerajaan sejak 20 Jun 2023.[2][3] Kehakiman bebas daripada cabang perundangan dan eksekutif. Mahkamah biasa diketuai Mahkamah Agung, manakala Mahkamah Pentadbiran Agung ialah badan tertinggi bagi pertikaian pentadbiran.[24]

Hubungan luar dan pertahanan

[sunting | sunting sumber]

Finland membina dasar luarnya melalui Kesatuan Eropah, kerjasama Nordik, Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dan NATO. Keanggotaannya dalam Kesatuan Eropah sejak 1995 menempatkan negara ini dalam pasaran tunggal, kawasan Schengen dan kesatuan ekonomi serta kewangan.[10] Finland juga menekankan kerjasama rentas sempadan di kawasan Baltik dan Artik.

Penyertaan NATO pada 2023 menamatkan tempoh panjang ketidakberpihakan ketenteraan. Finland membawa sempadan darat sepanjang 1,344 km dengan Rusia ke dalam kawasan perikatan serta terus mengekalkan pertahanan negara yang berasaskan kerahan tenaga umum dan pasukan simpanan yang besar.[11][26]

Pembahagian pentadbiran

[sunting | sunting sumber]

Pentadbiran wilayah Finland terdiri daripada beberapa lapisan yang mempunyai fungsi berbeza. Pada 2026, negara ini mempunyai 19 wilayah dan 308 perbandaran.[5][27] Wilayah berfungsi terutamanya bagi perancangan dan pembangunan serantau melalui majlis wilayah, yang merupakan badan berkanun bersama perbandaran.[28] Perbandaran mempunyai pemerintahan sendiri tempatan dan bertanggungjawab terhadap perkhidmatan seperti pendidikan, kebudayaan, perancangan guna tanah dan infrastruktur setempat.[29]

Sejak 2023, 21 kawasan perkhidmatan kesejahteraan mengurus kebanyakan perkhidmatan sosial, kesihatan dan penyelamatan. Helsinki mengurus fungsi tersebut secara berasingan, manakala Åland berada di luar sistem tanah besar kerana autonominya.[30]

Struktur wilayah dan kerajaan tempatan Finland
Unit Bilangan Institusi utama Fungsi utama Catatan
Wilayah 19 Majlis wilayah; institusi autonomi di Åland Pembangunan serantau, perancangan ruang dan penyelarasan antara perbandaran Åland ialah salah satu daripada 19 wilayah tetapi mempunyai institusi autonomi sendiri
Perbandaran 308 Majlis perbandaran yang dipilih Pendidikan, perancangan guna tanah, kebudayaan, infrastruktur dan perkhidmatan tempatan lain Saiz, bahasa dan status bandar berbeza-beza
Kawasan perkhidmatan kesejahteraan 21 Majlis kawasan yang dipilih Perkhidmatan sosial, kesihatan dan penyelamatan Helsinki dan Åland mempunyai aturan berasingan
Åland (wilayah autonomi) 1 (termasuk dalam 19 wilayah) Lagting dan Kerajaan Åland Bidang kuasa autonomi yang ditetapkan undang-undang Berbahasa Sweden dan dinyahketenteraan

Åland

[sunting | sunting sumber]

Åland terdiri daripada lebih 6,700 pulau dan pulau kecil berbatu di Laut Baltik. Wilayah ini mempunyai Parlimen dan kerajaan sendiri serta kuasa perundangan dalam bidang seperti pendidikan, kebudayaan, kesihatan, alam sekitar dan pentadbiran tempatan. Hubungannya dengan Finland diatur oleh Akta Autonomi, sementara status dinyahketenteraan dan peneutralannya berasaskan perjanjian antarabangsa. Bahasa Sweden ialah bahasa wilayah tersebut.[31]

Ekonomi

[sunting | sunting sumber]

Finland mempunyai ekonomi pasaran berpendapatan tinggi yang bersepadu dengan Kesatuan Eropah dan perdagangan dunia. Perkhidmatan menyumbang bahagian terbesar guna tenaga dan keluaran, sementara pembuatan kekal penting melalui industri logam dan kejuruteraan, bahan kimia, produk hutan, makanan, elektronik dan teknologi maklumat. Perusahaan kecil dan sederhana merupakan sebahagian besar firma, tetapi beberapa syarikat besar mempunyai peranan penting dalam eksport dan penyelidikan.[32]

Krisis kewangan global, perubahan struktur industri elektronik dan kertas, pandemik COVID-19 serta kesan ekonomi perang Rusia terhadap Ukraine telah memperlahankan pertumbuhan sejak 2008. OECD mengenal pasti pertumbuhan produktiviti yang lemah, penuaan penduduk dan kemampanan kewangan awam sebagai cabaran jangka panjang.[32] Selepas kemelesetan pada 2023 dan 2024, keluaran dalam negara kasar meningkat 0.8% pada 2025 menurut anggaran awal Statistics Finland.[33]

Pada 2024, Sweden, Jerman dan Amerika Syarikat ialah tiga pasaran eksport barangan terbesar Finland; jumlah nilai eksport barangan ialah €72.2 bilion.[5] Finland menggunakan euro sejak 1999 dan wang tunai euro sejak 2002.[16]

Tenaga

[sunting | sunting sumber]

Campuran tenaga Finland dibentuk oleh keperluan pemanasan dalam iklim sejuk, industri intensif tenaga dan dasar mengurangkan bahan api fosil. Pada 2024, sumber boleh baharu menyumbang 43% daripada jumlah penggunaan tenaga. Biojisim berasaskan kayu ialah sumber boleh baharu terbesar, manakala tenaga angin berkembang dengan pesat.[34]

Pengeluaran elektrik pada 2024 berjumlah 79.9 TWh. Sebanyak 57% dihasilkan daripada sumber boleh baharu dan 95% tanpa bahan api fosil; kuasa nuklear merupakan sumber tunggal terbesar, diikuti tenaga angin, hidro dan bahan api berasaskan kayu.[34]

Pengangkutan

[sunting | sunting sumber]

Jarak yang panjang dan taburan penduduk yang jarang menjadikan rangkaian jalan raya penting. Keseluruhan rangkaian jalan dianggarkan sekitar 454,000 km, termasuk jalan persendirian dan jalan hutan, sementara agensi negara mengurus kira-kira 78,000 km jalan utama dan wilayah.[35]

Rangkaian kereta api berjumlah 5,915 km pada 2024, dengan kebanyakannya landasan tunggal. Laluan penumpang menghubungkan Helsinki dengan bandar utama seperti Tampere, Turku, Oulu, Kuopio dan Joensuu, manakala kereta api malam menyediakan perkhidmatan ke Lapland. Rangkaian ini menggunakan tolok lebar 1,524 mm dan sebahagian besarnya dielektrikkan.[36]

Lapangan Terbang Helsinki ialah hab udara utama negara. Pada 2025, lapangan terbang yang dikendalikan Finavia mengurus 20.4 juta penumpang, termasuk 17 juta di Helsinki dan 3.5 juta di lapangan terbang wilayah.[37] Pelabuhan Helsinki ialah pelabuhan perdagangan umum terkemuka dan pintu utama perkhidmatan feri penumpang ke Tallinn dan Stockholm; jumlah kargonya mencapai 13.4 juta tan pada 2025.[38]

Demografi

[sunting | sunting sumber]

Penduduk dan pembandaran

[sunting | sunting sumber]

Penduduk Finland meningkat daripada sekitar 2.66 juta pada 1900 kepada 5.65 juta pada akhir 2025.[5][6] Pertumbuhan mutakhir didorong terutamanya oleh penghijrahan antarabangsa kerana bilangan kematian melebihi kelahiran.[6] Penduduk menua dengan cepat: pada 2024, 23.6% penduduk berumur 65 tahun atau lebih, manakala 14.6% berumur di bawah 15 tahun.[5]

Kawasan metropolitan Helsinki merupakan pusat penduduk, ekonomi dan pengangkutan terbesar. Perbandaran besar lain membentuk pusat wilayah di selatan, barat dan tengah negara. Angka berikut merujuk kepada sempadan perbandaran, bukannya kawasan bandar berterusan.[5]

Lima perbandaran terbesar, 31 Disember 2024
Kedudukan Perbandaran Wilayah Penduduk
1 Helsinki Uusimaa 684,018
2 Espoo Uusimaa 320,931
3 Tampere Pirkanmaa 260,180
4 Vantaa Uusimaa 251,269
5 Oulu Ostrobothnia Utara 216,152

Bahasa

[sunting | sunting sumber]

Perlembagaan menetapkan bahasa Finland dan bahasa Sweden sebagai bahasa kebangsaan serta menjamin hak menggunakan kedua-duanya dalam urusan rasmi. Åland berbahasa Sweden. Orang Sámi mempunyai hak untuk mengekalkan dan mengembangkan bahasa serta kebudayaan mereka, termasuk hak bahasa tertentu di kawasan tanah air Sámi.[24] Bahasa Romani Finland dan Bahasa Isyarat Finland turut mempunyai perlindungan undang-undang.

Pada akhir 2024, 84.1% penduduk merekodkan bahasa Finland sebagai bahasa ibunda dan 5.1% bahasa Sweden. Penutur bahasa lain merangkumi 10.8% penduduk.[5]

Bahasa ibunda penduduk, 31 Disember 2024
Bahasa Bilangan penutur Bahagian penduduk
Bahasa Finland 4,738,386 84.1%
Bahasa Sweden 285,360 5.1%
Bahasa Sámi 2,077 kurang daripada 0.1%
Bahasa lain 610,148 10.8%
Jumlah 5,635,971 100.0%

Agama dan masyarakat

[sunting | sunting sumber]

Agama terbesar mengikut keanggotaan berdaftar ialah Gereja Lutheran Evangelikal Finland. Pada akhir 2024, 62.2% penduduk tergolong dalam gereja Lutheran Evangelikal, 1.0% dalam gereja Ortodoks, 1.8% dalam komuniti agama lain dan 34.9% tidak berdaftar dengan mana-mana komuniti agama. Keanggotaan gereja Lutheran telah menurun selama beberapa dekad, manakala bahagian penduduk yang tidak berdaftar dengan komuniti agama dan anggota komuniti agama lain meningkat.[5]

Perkhidmatan sosial dan kesihatan dibiayai terutamanya melalui cukai dan diurus oleh kawasan perkhidmatan kesejahteraan, Helsinki serta pihak berkuasa Åland. Negara menyediakan skim keselamatan sosial yang merangkumi pencen, faedah keluarga, insurans pengangguran dan sokongan pendapatan. Penuaan penduduk, kekurangan tenaga kerja dalam penjagaan dan perbezaan kesihatan antara kumpulan sosial menjadi cabaran utama kepada sistem tersebut.[32]

Pendidikan dan penyelidikan

[sunting | sunting sumber]

Sistem pendidikan Finland merangkumi pendidikan dan penjagaan awal kanak-kanak, prasekolah, pendidikan asas sembilan tahun, pendidikan menengah atas umum atau vokasional, pendidikan tinggi dan pendidikan dewasa. Pendidikan wajib meliputi semua penduduk berumur 6 hingga 18 tahun, bermula dengan prasekolah dan berterusan sehingga tamat pendidikan menengah atas atau mencapai umur 18 tahun.[39]

Perbandaran bertanggungjawab menyediakan pendidikan asas. Pengajaran, bahan pembelajaran, makanan harian serta perkhidmatan kesihatan dan kebajikan murid disediakan tanpa bayaran dalam pendidikan asas; pengangkutan sekolah turut disediakan apabila perjalanan terlalu jauh atau berbahaya.[40] Selepas pendidikan asas, pelajar memilih antara sekolah menengah atas umum yang membawa kepada peperiksaan matrikulasi dan pendidikan vokasional yang membawa kepada kelayakan pekerjaan.

Pendidikan tinggi mempunyai struktur dwisektor. Universiti menumpukan pendidikan berasaskan penyelidikan dan boleh menganugerahkan ijazah kedoktoran, manakala universiti sains gunaan menyediakan pendidikan profesional serta penyelidikan dan pembangunan gunaan.[39] Pada 2026, sistem ini merangkumi 13 universiti dan 22 universiti sains gunaan.[41] Penyelidikan dan pembangunan dijalankan oleh universiti, institut penyelidikan awam dan perusahaan; perbelanjaan negara bagi kegiatan ini dianggarkan berjumlah €8.8 bilion pada 2024.[5]

Kebudayaan

[sunting | sunting sumber]

Kesusasteraan, seni dan reka bentuk

[sunting | sunting sumber]

Kebudayaan Finland terbentuk melalui pertemuan tradisi berbahasa Finland, Sweden dan Sámi serta hubungan sejarah dengan Scandinavia, Rusia dan kawasan Baltik. Tradisi puisi lisan Karelia menjadi asas Kalevala, yang disusun oleh Elias Lönnrot dan membantu membentuk gerakan kebangsaan abad ke-19.[13] Aleksis Kivi, pengarang novel Tujuh Beradik, dianggap tokoh asas kesusasteraan bahasa Finland.[42] Johan Ludvig Runeberg menulis teks asal lagu kebangsaan Maamme dalam bahasa Sweden.[1]

Komposer Jean Sibelius menggabungkan idiom muzik romantik dengan tema kebangsaan dan menjadi tokoh utama muzik Finland; karya seperti Finlandia memperoleh pengiktirafan antarabangsa dan kaitan simbolik dengan identiti kebangsaan.[43] Dalam seni bina dan reka bentuk, Alvar Aalto bersama Aino Aalto memajukan modenisme yang menekankan fungsi dan pengalaman manusia, meliputi bangunan, ruang dalaman, perabot dan kaca.[44] Karya penulis dan pelukis Tove Jansson mengenai Moomin, yang mula diterbitkan pada 1945, berkembang menjadi karya klasik kesusasteraan kanak-kanak antarabangsa.[45]

Warisan, adat dan sukan

[sunting | sunting sumber]
Pemandangan udara kubu laut Suomenlinna
Suomenlinna, kubu laut di Helsinki dan Tapak Warisan Dunia UNESCO.

Sauna merupakan amalan sosial yang tersebar luas di rumah, tempat kerja dan kemudahan awam. Budaya sauna Finland dimasukkan ke dalam Senarai Perwakilan Warisan Budaya Tak Ketara Kemanusiaan UNESCO pada 2020.[46]

Finland mempunyai tujuh Tapak Warisan Dunia UNESCO, iaitu kubu Suomenlinna, Bandar Lama Rauma, Gereja Lama Petäjävesi, kilang kayu kisar dan papan Verla, kawasan pengebumian Zaman Gangsa Sammallahdenmäki, bahagian Finland dalam Lengkok Geodesi Struve dan Kepulauan Kvarken. Enam daripadanya ialah tapak kebudayaan dan Kvarken ialah tapak semula jadi.[47]

Sukan popular termasuk hoki ais, bola sepak, ski rentas desa, lompat ski, olahraga dan sukan permotoran. Pesäpallo, permainan pemukul dan bola yang dikembangkan di Finland, dianggap sukan kebangsaan.[48]

Lihat juga

[sunting | sunting sumber]

Rujukan

[sunting | sunting sumber]
  1. 1 2 "The Finnish national anthem" (dalam bahasa Inggeris). ThisisFINLAND, Kementerian Luar Negeri Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  2. 1 2 "Alexander Stubb" (dalam bahasa Inggeris). Pejabat Presiden Republik Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  3. 1 2 "Prime Minister: Petteri Orpo" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  4. 1 2 "Constitution Act of Finland" (dalam bahasa Inggeris). Finlex. 17 Julai 1919. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 "Finland in Figures 2025" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Statistics Finland. Mei 2025. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  6. 1 2 3 4 "Population growth slowed down in 2025" (dalam bahasa Inggeris). Statistics Finland. 1 April 2026. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  7. 1 2 "Finland: World Economic Outlook Database, April 2026" (dalam bahasa Inggeris). Tabung Kewangan Antarabangsa. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  8. ↑ "Gini coefficient of equivalised disposable income" (dalam bahasa Inggeris). Eurostat. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  9. 1 2 "Human Development Report 2025: Table 1, Human Development Index and its components" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Rancangan Pembangunan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  10. 1 2 3 "Finland: EU country profile" (dalam bahasa Inggeris). Kesatuan Eropah. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  11. 1 2 3 "Finland joins NATO as 31st Ally" (dalam bahasa Inggeris). NATO. 4 April 2023. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  12. ↑ "Sanoin saavutettu: 1970-luku" (dalam bahasa Finland). Institut Bahasa Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 "Main outlines of Finnish history" (dalam bahasa Inggeris). ThisisFINLAND, Kementerian Luar Negeri Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  14. ↑ "How Finland found a road to reconciliation after the Civil War of 1918" (dalam bahasa Inggeris). ThisisFINLAND, Kementerian Luar Negeri Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  15. 1 2 "Tracing Finland's eastern border" (dalam bahasa Inggeris). ThisisFINLAND, Kementerian Luar Negeri Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  16. 1 2 "Finland and the euro" (dalam bahasa Inggeris). Suruhanjaya Eropah. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  17. ↑ "Land uplift" (dalam bahasa Inggeris). National Land Survey of Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  18. ↑ "Climate elements" (dalam bahasa Inggeris). Institut Meteorologi Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  19. ↑ "Seasons in Finland" (dalam bahasa Inggeris). Institut Meteorologi Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  20. 1 2 "OECD Economic Surveys: Finland 2025" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Kerjasama dan Pembangunan Ekonomi. 2025. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  21. ↑ "Number and size of protected areas" (dalam bahasa Inggeris). Metsähallitus. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  22. ↑ "Finland's national climate change policy" (dalam bahasa Inggeris). Kementerian Alam Sekitar Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  23. ↑ "Annual Climate Report" (dalam bahasa Inggeris). Kementerian Alam Sekitar Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  24. 1 2 3 4 "The Constitution of Finland" (dalam bahasa Inggeris). Finlex. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  25. ↑ "Duties of the President" (dalam bahasa Inggeris). Pejabat Presiden Republik Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  26. ↑ "Finnish conscription system" (dalam bahasa Inggeris). Angkatan Pertahanan Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  27. ↑ "Municipalities 2026" (dalam bahasa Inggeris). Statistics Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  28. ↑ "Regional development and regional councils" (dalam bahasa Inggeris). Kementerian Hal Ehwal Ekonomi dan Pekerjaan Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  29. ↑ "Local government's duties and activities" (dalam bahasa Inggeris). Kementerian Kewangan Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  30. ↑ "Wellbeing services counties and municipalities" (dalam bahasa Inggeris). Kementerian Kewangan Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  31. ↑ "Facts about Åland" (dalam bahasa Inggeris). Kerajaan Åland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  32. 1 2 3 "OECD Economic Surveys: Finland 2025" (dalam bahasa Inggeris). Pertubuhan Kerjasama dan Pembangunan Ekonomi. 2025. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  33. ↑ "Gross domestic product grew by 0.8 per cent in 2025" (dalam bahasa Inggeris). Statistics Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  34. 1 2 "Share of renewable energy in total energy consumption was 43 per cent in 2024" (dalam bahasa Inggeris). Statistics Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  35. ↑ "Road network" (dalam bahasa Inggeris). Finnish Transport Infrastructure Agency. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  36. ↑ "Railway network" (dalam bahasa Inggeris). Finnish Transport Infrastructure Agency. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  37. ↑ "Statistics 2025: Leisure travel driven airports in Northern Finland lead growth" (dalam bahasa Inggeris). Finavia. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  38. ↑ "Port of Helsinki" (dalam bahasa Inggeris). Port of Helsinki. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  39. 1 2 "Finnish education system" (dalam bahasa Inggeris). Agensi Pendidikan Kebangsaan Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  40. ↑ "Primary and lower secondary education" (dalam bahasa Inggeris). Agensi Pendidikan Kebangsaan Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  41. ↑ "Universities" (dalam bahasa Inggeris). Study in Finland, Agensi Pendidikan Kebangsaan Finland. 4 Jun 2026. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  42. ↑ "Did you know?" (dalam bahasa Inggeris). Persatuan Kesusasteraan Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  43. ↑ "From the virtuoso to virtuosi" (dalam bahasa Inggeris). ThisisFINLAND, Kementerian Luar Negeri Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  44. ↑ "Alvar Aalto's Finland: Architecture designed for people" (dalam bahasa Inggeris). ThisisFINLAND, Kementerian Luar Negeri Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  45. ↑ "Finland's Tove Jansson and the Moomin story" (dalam bahasa Inggeris). ThisisFINLAND, Kementerian Luar Negeri Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  46. ↑ "Sauna culture in Finland" (dalam bahasa Inggeris). UNESCO. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  47. ↑ "UNESCO's International Cultural Heritage Conventions" (dalam bahasa Inggeris). Agensi Warisan Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.
  48. ↑ "Finland: The frontrunner in sports and fitness" (dalam bahasa Inggeris). ThisisFINLAND, Kementerian Luar Negeri Finland. Dicapai pada 23 Julai 2026.

Pautan luar

[sunting | sunting sumber]
Diambil daripada "https://ms.wikipedia.org/w/index.php?title=Finland&oldid=6909554"