arXiv (identifikator)
| arXiv | |
|---|---|
 Znak i naziv servisa | |
| URL | arxiv |
| Vrsta sajta | digitalni repozitorij, preprint server |
| Registracija | potrebna za predaju radova |
| Dostupni jezik/-ci | engleski |
| Vlasnik | Cornell University |
| Autor | Paul Ginsparg |
arXiv je otvoreni internetski repozitorij naučnih radova, najpoznatiji kao server za preprinte iz fizike, matematike, računarstva i srodnih disciplina.[1] Servis je 1991. osnovao fizičar Paul Ginsparg, a razvio se iz sistema za razmjenu radova u zajednici visokih energija.[1] arXiv omogućava autorima da javno objave rad prije ili poslije formalne recenzije, ali objavljeni tekstovi sami po sebi nisu prošli urednički postupak naučnog časopisa.[2]
Djelovanje
[uredi | uredi izvor]Repozitorij pokriva oblasti fizike, matematike, računarstva, kvantitativne biologije, kvantitativnih finansija, statistike, elektrotehnike, sistemskih nauka, ekonomije i drugih povezanih područja.[1] Radovi se razvrstavaju u predmetne kategorije, a moderatori provjeravaju osnovnu prikladnost prijava za odabranu oblast.[2] Takav model ubrzava dostupnost istraživanja jer rad može biti čitljiv javnosti prije nego što se pojavi u časopisu ili zborniku. Platforma je posebno utjecajna u oblastima u kojima je brzo širenje rezultata uobičajen dio naučne komunikacije.
Upravljanje i značaj
[uredi | uredi izvor]arXiv je dugo bio povezan s Univerzitetom Cornell, a operativno ga je održavao Cornell Tech.[3] U martu 2026. najavljeno je da će 1. jula 2026. postati nezavisna neprofitna organizacija.[3] Na početnoj stranici servis se opisuje kao besplatna distribucijska usluga i otvoreni arhiv s gotovo 2,4 miliona naučnih članaka.[4] Svaki rad dobija stabilnu stranicu, bibliografske metapodatke i verzije koje omogućavaju praćenje naknadnih izmjena. Od 2022. arXiv je počeo dodjeljivati DOI oznake novim radovima u saradnji s organizacijom DataCite.[5] Njegova uloga nije zamjena za recenzirane časopise nego javna i trajna infrastruktura za ranu razmjenu rukopisa. Zbog toga se često navodi kao jedan od osnovnih servisa savremenog pokreta za otvoreni pristup nauci. Ipak, čitaoci moraju razlikovati dostupnost rada na arXivu od potvrde kvaliteta kroz nezavisnu recenziju.
Reference
[uredi | uredi izvor]- 1 2 3 "About arXiv". arXiv info. Pristupljeno 31. 5. 2026.
- 1 2 "Submission moderation". arXiv info. Pristupljeno 31. 5. 2026.
- 1 2 "arXiv". Cornell Tech. Pristupljeno 31. 5. 2026.
- ↑ "arXiv.org e-Print archive". arXiv. Pristupljeno 31. 5. 2026.
- ↑ "New arXiv articles are now automatically assigned DOIs". arXiv blog. 11. 1. 2022. Pristupljeno 31. 5. 2026.[mrtav link]