Ng�y 21/4/1975, khi Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu từ chức, trao quyền lại cho cụ Trần Văn Hương, t�i c�n nhớ r� lời �ng Thiệu n�i: "Mất một Tổng Thống Nguyễn văn Thiệu, qu�n đội c�n Trung Tướng Nguyễn Văn Thiệu, đồng b�o c�n một chiến sĩ Nguyễn Văn Thiệu. T�i nguyện sẽ chiến đấu kế b�n anh em chiến sĩ." Lời tuy�n bố của �ng Thiệu đ� g�y cho t�i sự x�c động. Thế rồi lời tuy�n bố ấy cũng đ� bay theo gi�, khi số lớn cấp chỉ huy trực tiếp điều h�nh guồng m�y quốc gia đ� vỗ c�nh chim bay sang ngoại quốc, t�m nơi ẩn trốn an l�nh, bỏ mặc qu� nh�, d�n tộc v� qu�n đội đang chết đuối trong cuồng phong s�ng đạn tơi bời, Thiếu Tướng Nam, Hưng, Hai, Vỹ, Ph�. Nhắc đến đ�y t�i kh�ng ngăn nổi tiếng nấc nghẹn ng�o.

�i tiếng s�ng nổ rền vang tr�n khắp l�nh thổ. M�a h� năm 1972, nh� văn Phan Nhật Nam đ� mệnh danh l� m�a h� đỏ lửa. M�a h� m�u. M�a h� cuối đ�y y�u đương. M�a h� tận c�ng vực thẳm. C�n m�a h� 30/4/1975 bi thương th� thảm ngần n�o? Ch�ng ta c�n đủ ng�n từ để diễn tả tận c�ng nỗi thương t�m kinh ho�ng của sinh ly, từ biệt, cuống cuồng ấy kh�ng ? Tin thất trận từ c�c V�ng 1,2,3 bay về dồn dập. C� những nơi chưa đ�nh đ� bỏ cho địch tr�n v�o. Cũng c� nơi quyết liều tử chiến. Thảm thương thay, cuộc r�t qu�n hỗn loạn bi đ�t chưa từng c� trong lịch sử v� qu�n sử.

Đ�i VOA v� BBC tuy�n bố những tin thất bại nặng nề về ph�a QLVNCH khiến l�ng d�n c�ng th�m khiếp đảm. Những đo�n qu�n thất trận, tả tơi manh gi�p, kh�ng người chỉ huy, cuống qu�t chạy như đ�n vịt bị săn đuổi. Tinh thần binh sĩ rối loạn hoang mang tột độ. Họ th� th�o bảo nhau: "Tổng Thống Thiệu, Thủ Tướng Khi�m, Đại Tướng Vi�n đ� cao bay xa chạy, c�n đ�nh đấm g� nữa. �ng Tướng n�y, �ng Tỉnh nọ, đ� trốn đi ngoại quốc, ch�ng ta c�n đ�nh l�m g�." Họ c�n hỏi nhau: "Bao nhi�u năm ch�ng ta chiến đấu cho tổ quốc, hay chiến đấu cho tập đo�n tham nhũng? Hay cho c� nh�n của ai đ�y?" Mất người chỉ huy, những qu�n nh�n như rắn kh�ng đầu, rối r�t, tan r�. Lại c� những c�u hỏi: "Qu�n kh�ng Tướng chỉ huy th� sao?" C� những kẻ chủ t�m d� bỉu, thường chỉ tr�ch ch� bai: "C� những �ng Tướng m� biết đ�nh giặc c�i g�! Chỉ c� l�nh đ�nh để c�c �ng Tướng hưởng."

Lời ph� b�nh của những kẻ bất m�n hay những kẻ c� t�m địa hạn hẹp, thật chẳng kh�c n�o ếch ngồi đ�y giếng. Cho d� c� những vị Tướng b� bối, l�m cho qu�n đội bị nhục, th� cũng c� những vị Tướng trong sạch đức độ, lỗi lạc, t�i ba, đ�ng cho d�n qu�n kh�m phục. Những phần tử bất m�n ấy đ� v� t�nh hay cố � kh�ng thấy việc tối quan hệ của sự hỗ tương, hỗ trợ, giữa c�c Tướng L�nh, Sĩ Quan, v� Binh Sĩ thật cần thiết cho qu�n đội v� quốc gia như thế n�o. Đối với những vị cao minh, hiểu biết gi� trị hy sinh của những người tuẫn tiết, t�i trang trọng c�i đầu cảm tạ, tri �n.

C� nhiều người đ� n�u l�n c�u hỏi với t�i: "Tại sao Tướng Nam, Tướng Hưng chết l�m chi cho uổng? Tại sao c�c �ng Tướng ấy kh�ng tiếp tục chiến đấu? Tại sao c�c �ng kh�ng trốn sang ngoại quốc?" Lại c� người nghi�m khắc tr�ch t�i: "B� thật dở. Nếu l� t�i, t�i quyết liệt can ngăn kh�ng để cho c�c �ng ấy chết. Vợ con như thế n�y, �ng Hưng chết đ�nh bỏ vợ con lại sao?" Ngay cả v�i vị phu nh�n của c�c Tướng L�nh, hoặc c�n ở trong t�, hoặc đ� an nh�n nơi xứ người, cũng thốt ra những lời chỉ tr�ch t�i. Nghe những lời ph� b�nh ấy, tim t�i đau nh�i. T�i t�n trọng sự nhận x�t "theo tầm hiểu biết của họ". T�i ng�n ngẩm kh�ng trả lời, chỉ mỉm cười lắc đầu. Nhưng h�m nay t�i phải l�n tiếng. L�n tiếng để tạ �n những người đang �m thầm chiến đấu ở Việt Nam, để tạ �n những người h�ng can đảm đ�, đang, v� sẽ tiếp tục đ�nh đuổi Cộng Sản cứu qu� hương, để trả lời những người đ� n�u l�n nhiều c�u hỏi đ�. T�i tr�n trọng xin những vị n�o đ� c� những lời chỉ tr�ch n�n b�nh t�m suy nghĩ lại, trước khi ph�n đo�n v�...những vị Tướng L�nh b�ch chiến b�ch thắng lại lẽ n�o chịu xu�i tay nhục nh� trước nghịch cảnh, trước kẻ th�? Những vị Tướng đ� từng x�ng pha trong mưa đạn, bao lần thử th�ch với tử thần, với nhiều chiến c�ng từ cấp bậc nhỏ l�n tới h�ng Tướng L�nh, đ� từng khắc phục gian nguy, xoay ngược thế cờ, chuyển bại th�nh thắng tr�n khắp mặt trận, lẽ n�o những vị Tướng ấy chỉ nghe hai tiếng "bu�ng s�ng" rồi giản dị xu�i tay tự s�t hay sao?

Viết đến đ�y t�i mạn ph�p n�u l�n c�u hỏi: "Thưa to�n thể qu� vị sĩ quan QLVNCH. Ng�y qu� vị nhận l�nh chiếc mũ sĩ quan của trường V� Bị, qu� vị c�n nhớ s�u chữ g� tr�n chiếc mũ ấy kh�ng? S�u chữ m� qu� vị trịnh trọng đội l�n đầu l�: "Tổ Quốc, Danh Dự, Tr�ch Nhiệm." Ng�y m�n kh�a sĩ quan với những lời tuy�n thệ, qu� vị hẳn nhớ? Cũng như những điều t�m niệm ai lại chẳng thuộc l�ng? Những vị bỏ nước ra đi trước binh biến, những vị ở lại bị sắp h�ng v�o trại t� Cộng Sản, t�i xin tạ lỗi, v� thật t�nh t�i kh�ng d�m c� lời ph� ph�n n�o. T�i chỉ muốn n�i l�n tất cả sự thật về c�i chết của hai vị Tướng Nguyễn Khoa Nam v� L� Văn Hưng. Hai vị Tướng n�y đ� ba lần từ chối lời mời di tản sang ngoại quốc của vi�n cố vấn Mỹ, cương quyết ở lại tử chiến, bảo vệ mảnh đất V�ng 4. Vi�n cố vấn Mỹ hối th�c, đợi chờ kh�ng được, sau c�ng ch�n nản v� buồn b� bỏ đi.

Trước đ�, v�o ng�y 29/4/1975, lời tuy�n bố của Vũ Văn Mẫu v� Dương Văn Minh tr�n đ�i ph�t thanh S�i C�n ra lệnh tất cả người Mỹ phải rời Việt Nam trong v�ng 24 tiếng đồng hồ, th� ch�nh l�c "kế hoạch h�nh qu�n mật của hai Tướng Nam Hưng đ� ho�n tất."

Tướng Nguyễn Hữu Hạnh, người thay thế Tướng Vĩnh Lộc v�o những ng�y giờ cuối tới tấp điện thoại về Cần Thơ. �ng Hạnh đ� d�ng t�nh cảm chiến hữu, d�ng nghĩa đ�n anh th�n thuộc, khẩn khoản y�u cầu Tướng Hưng về hợp t�c với Dương Văn Minh v� Nguyễn Hữu Hạnh. Th�m t�m c� lẽ �ng Hạnh l�c đ� muốn đ� x�t th�i độ của hai Tướng V�ng 4 như thế n�o. Nhiều lần, qua cuộc điện đ�m với Tướng Nguyễn Hữu Hạnh, Tướng Hưng đ� lu�n khẳng định: "Kh�ng hợp t�c với Dương Văn Minh. Kh�ng đầu h�ng Cộng Sản. Tử chiến đến c�ng."

Khi Tổng Thống Thiệu từ chức, trao quyền lại cho cụ Trần Văn Hương, v� rồi v� ho�n cảnh đắm ch�m của vận mệnh đất nước, trước nhiều �p lực n�n cụ Hương đ� trao quyền lại cho Dương Văn Minh, để rồi "�ng Tướng hai lần l�m đổ n�t qu� hương, ố hoen lịch sử n�y, hạ m�nh k� t�n đ�ng nước Việt Nam cho Cộng Sản." Vị Tướng L�nh trấn thủ một v�ng, t�y ho�n cảnh đất nước, v� t�nh h�nh chiến sự địa phương, trọn quyền quyết định, xoay chuyển thế cờ, kh�ng cần phải tu�n lệnh một c�ch m�y m�c theo cấp chỉ huy đầu n�o đ� trốn hết, th� c�n chờ lịnh ai? Phải tu�n lịnh ai? T�m lại, l�c đ� lệnh đầu h�ng của Dương Văn Minh v� lời k�u gọi của Nguyễn Hữu Hạnh đ� kh�ng được Tướng Nam v� Tướng Hưng đ�p ứng.

Viết đến đ�y, t�i x�c động lạ thường. T�i nghẹn ng�o rơi lệ khi nhớ đến một số sĩ quan binh sĩ đ� bật o� kh�c l�n khi nghe lệnh đầu h�ng của Dương Văn Minh. Anh em đ� �m l� cờ tổ quốc, �m khẩu s�ng v�o l�ng nức nở. C� những chi khu trưởng v� những đồn trưởng nhất định đ� kh�ng chịu đầu h�ng. Họ đ� tử thủ đến vi�n đạn ch�t. V� vi�n đạn ch�t d�nh để kết liễu đời m�nh. Cấp bậc của những anh em ấy kh�ng cao, chỉ chỉ huy khu nhỏ, hay một đồn lẻ loi, nhưng tinh thần tranh đấu của anh em cao cả v� h�ng thế đấy.

Trong khi S�i G�n bỏ ngỏ đầu h�ng th� Cần Thơ vẫn an ninh tuyệt đối. Kế hoạch h�nh qu�n đ� thảo xong. Vũ kh� lương thực đạn dược sẵn s�ng. Tất cả đều chuẩn bị cho c�c c�nh qu�n di chuyển, sẽ đưa về c�c tuyến chiến đấu. Kế hoạch di qu�n, phản c�ng, v� bắt tay nằm trong lịnh mật qu�n h�nh đ�. V�ng 4 c� nhiều địa thế chiến lược, c� thể k�o d�i cuộc chiến th�m một thời gian. Bởi l�c đ�, cho đến ng�y 29 th�ng 4 năm 1975, chưa c� một đồn n�o, d� ở quận lỵ xa x�i hẻo l�nh ở V�ng 4 đ� lọt v�o tay giặc Cộng.

Nhưng, Cần Thơ, s�ng ng�y 30/4/1974, d�n ch�ng nhốn nh�o hoang mang. Đ� c� một số binh sĩ bỏ ngũ. Tại thị x�, cảnh n�o loạn đ�ng buồn chưa từng c� đ� xảy ra. Từng nh�m đ�ng đảo bọn �c �n v� thừa nước đục thả c�u đ� ra tay cướp giật t�i sản ở c�c cơ sở Mỹ, v� ở những nh� tư nh�n n�o đ� bỏ trống, bất chấp tiếng s�ng nổ can thiệp của cảnh s�t duy tr� an ninh trật tự c�ng cộng. Ch�ng cướp giật, đập ph�, h� h�t như lũ đi�n. Chắc chắn trong số n�y c� bọn Cộng Sản nằm v�ng c� � đồ g�y rối loạn �p đảo tinh thần binh sĩ.

L�c ấy Tướng Nam v� Tướng Hưng vẫn c�n li�n lạc với c�c c�nh qu�n chạm địch. Nhiều c�nh qu�n nồng cốt được đưa về thị x� Cần Thơ để bảo vệ Bộ Chỉ Huy Qu�n Đo�n, nằm chung quanh v�ng đai Alpha. Từ 2 giờ đến 4 giờ chiều ng�y 30 th�ng 4, giờ đ� điểm. Đ�ng theo kế hoạch lệnh h�nh qu�n bắt đầu. Nhưng hỡi �i, khi li�n lạc đến c�c cấp chỉ huy của c�c đơn vị th� mới hay họ chưa biết t� g� về kế hoạch, chưa rục rịch chi hết, ngo�i việc thay đổi c�c cuộc bố tr� từ s�ng đến giờ ph�t n�y.

T�m kiếm Đại T� anh ninh, người m� đ� l�nh nhiệm vụ ph�n phối ph�ng đồ v� lệnh h�nh qu�n mật đến c�c đơn vị, th� mới vỡ lẽ ra vị sĩ quan n�y đ� đưa vợ con t�m đường tẩu tho�t sau khi n�m tất cả mật lệnh v�o tay vị Đại �y dưới quyền. �ng n�y cũng đ� cuốn g�i trốn theo �ng Đại T� đ�n anh, cho c� thầy, c� tr�. C�c ph�ng đồ v� lệnh h�nh qu�n mật cũng đ� biến mất. Thiếu Tướng Nam v� Thiếu Tướng Hưng tức uất kh�ng sao tả nổi. T�i kh�ng ngăn nổi tiếng nấc nghẹn ng�o khi hồi tưởng lại vẻ bối rối của Thiếu Tướng v� sự đau khổ thất vọng của Hưng. Những đường g�n tr�n nổi v�ng l�n, răng cắn chặt, biểu lộ sự đau đớn v� chịu đựng kinh hồn. Người đập tay đ�nh ầm xuống b�n khi thấy kế hoạch sắp xếp thật tinh vi bị kẻ phản bội h�n nh�t l�m g�y đổ bất ngờ. Hưng ngước mắt nh�n t�i như muốn hỏi : "C� đồng � đem con l�nh nạn kh�ng?" T�i cương quyết từ chối. T�i kh�ng cầu an �ch kỷ, t�m sống ri�ng, bỏ mặc người trong cảnh dầu s�i lửa đỏ. T�i nhất định ở lại, c�ng chịu hoạn nạn, c�ng liều chết. Hưng hỏi t�i: "Th�nh c�ng l� điều ch�ng ta mong ước, nhưng rủi thất bại, em định liệu lẽ n�o?" T�i đ�p: "Th� c�ng chết! C�c con cũng sẽ thế. Em kh�ng muốn một ai trong ch�ng ta lọt v�o tay Cộng Sản."

V� để khỏi phải sa v�o tay giặc Cộng, t�i b�nh tĩnh thu xếp cho c�i chết sắp tới cho mẹ con t�i, đường giải th�at cuối c�ng của ch�ng t�i. Bốn giờ 45 chiều ng�y 30/4/75, Tướng Hưng rời bỏ văn ph�ng ở Bộ Tư Lệnh Qu�n Đo�n 4, về bộ chỉ huy phụ, nơi ch�ng t�i tạm tr�. Hưng kh�ng muốn chứng kiến cảnh b�n giao ơ nhục sắp tới giữa Thiếu Tướng Nam v� t�n Thiếu T� Việt Cộng Ho�ng Văn Thạch. Năm giờ rưỡi chiều ng�y 30 th�ng 4, khi Ho�ng Văn Thạch tiến v�o Bộ Tư Lệnh Qu�n Đo�n l� l�c Hưng gọi m�y li�n lạc với Tướng Mạch Văn Trường, ra lệnh đưa hai chi đội thiết gi�p tới �n ngữ ở dinh Tỉnh Trưởng để bảo vệ Bộ Chỉ Huy Sư Đo�n 21 mới về đ�ng nơi đ�y. Sau đ� Hưng tiếp tục li�n lạc với c�c đơn vị đang tiếp tục chạm s�ng ở c�c tiểu khu. Đồng thời Hưng mời Tướng Mạch Văn Trường c�ng c�c đơn vị trưởng ở chung quanh v�ng đai thị x� Cần Thơ về họp.

S�u giờ 30 chiều ng�y 30 th�ng 4, khi c�c vị sĩ quan vừa ra đến cổng, c� một to�n th�n h�o nh�n sĩ quen biết tại Cần Thơ đang chực sẵn. Họ gồm khoảng 10 người. Họ xin gặp Tướng Hưng, với tư c�ch đại diện d�n ch�ng thị x�, y�u cầu: "Ch�ng t�i biết Thiếu Tướng kh�ng bao giờ chịu khuất phục. Nhưng xin Thiếu Tướng đừng phản c�ng. Chỉ một tiếng lệnh của Thiếu Tướng phản c�ng, Việt Cộng sẽ ph�o k�ch mạnh mẽ v�o thị x�. Cần Thơ sẽ n�t tan, th�nh b�nh địa như An Lộc. D� sao, vận nước đ� như thế n�y rồi, xin Thiếu Tướng h�y v� d�n ch�ng, bảo to�n mạng sống của d�n, dẹp bỏ t�nh kh� kh�i, can cường..." Nghe họ n�i, t�i cảm thấy đau l�ng lẫn kh� chịu. T�i cũng kh�ng ngạc nhi�n về lời y�u cầu đ�. Bởi mới tuần lễ trước, Việt Cộng đ� ph�o k�ch nặng nề v�o khu Cầu Đ�i, c�ch Bộ Tư Lệnh kh�ng xa, g�y thiệt hại cao về nh�n mạng v� t�i sản của đồng b�o. D�n ch�ng Cần Thơ c�n khiếp đảm. Hưng như đứng chết lặng trước lời y�u cầu ấy. Một l�t sau, Hưng cố gượng nở nụ cười trả lời: "Xin c�c �ng y�n l�ng. T�i sẽ cố gắng hết sức để tr�nh g�y thiệt hại cho d�n ch�ng." To�n người ấy ra về. Hưng quay sang hỏi t�i: "Em c�n nhớ tấm gương cụ Phan Thanh Giản? Bị mất ba tỉnh miền đ�ng, rồi cũng v� d�n ch�ng m� cụ Phan Đ� nh�n m�nh nhường th�m ba tỉnh miền t�y cho qu�n Ph�p. Cụ Phan kh�ng nỡ thấy d�n ch�ng đi�u linh v� cũng kh�ng để mất tiết th�o, kh�ng thể b� tay l�m nhục quốc sĩ. Cụ Phan Thanh Giản đ�n nhịn ăn rồi uống thuốc độc quy�n sinh." Trầm ng�m v�i gi�y, Hưng tiếp: "Th� chết chứ đ�u thể b� tay trơ mắt nh�n Việt Cộng tr�n v�o."

S�u giờ 45 chiều ng�y 30 th�ng 4, Tướng Nam điện thoại cho Hưng, hỏi t�nh h�nh c�c nơi. Hưng b�o với Tướng Nam về việc đại diện d�n ch�ng thị x� đến y�u cầu thẳng với Hưng. Hưng cũng cho Tướng Nam biết đặc lệnh truyền tin mới nhất sẽ giao cho người t�n cẩn ph�n phối. Tướng Nam cho Hưng hay l� �ng đ� cho thu băng lời l�u gọi d�n ch�ng v� lời y�u cầu n�y sẽ cho đ�i Cần thơ ph�t thanh. Nhưng mưu sự tại nh�n, th�nh sự tại thi�n. Th�m một lần nữa, sự g�y đổ đau l�ng. Đ�i Cần Thơ bị nội ứng trước đ�, khoảng một giờ, vi�n gi�m đốc đ�i bị uy hiếp, thay v� ph�t thanh cuốn băng của Thiếu Tướng Nam trước, ch�ng thay cuốn băng c� lời k�u gọi của Thiếu T� Cộng Sản Ho�ng Văn Thạch. Khoảng mười ph�t sau, đ�i mới ph�t thanh cuốn băng của Tướng Nam. Muộn m�ng rồi. Kh�ng c�n n�u k�o được sự tin tưởng nơi d�n ch�ng v� binh sĩ được nữa. H�ng ngũ c�c đơn vị đ� thưa thớt lại c�ng th�m thưa thớt.

B�y giờ 7 giờ 30 tối ng�y 30 th�ng 4, Hưng gọi t�i l�n văn ph�ng l�m việc. Đ�y l� giờ ph�t nghi�m trọng nhất, kh�ng c� ai hiện diện hết. Sau khi kể cho t�i nghe hết sự đổ vỡ từ trưa đến giờ ph�t đ�, Hưng nhấn mạnh: "Ho�ng, em đ� hiểu sự thất bại do c�c nguy�n nh�n sau đ�y: Vị Đại T� kh�ng tu�n lệnh, n�n giờ ch�t kh�ng điều động qu�n về c�c vị tr� chiến lược, tr� liệu theo kế hoạch. Việc n�u k�o sự tin tưởng của d�n ch�ng v� binh sĩ kh�ng th�nh. Lời k�u gọi trễ tr�ng của Tướng Nam kh�ng c� tiếng vang. Cũng như lời y�u cầu của d�n ch�ng thị x� Cần Thơ. Quắc đ�i mắt s�ng, Hưng nh�n t�i dằn giọng: "Em phải sống ở lại nu�i con." T�i hoảng hốt: "K�a m�nh, sao m�nh đổi �?" "Con ch�ng ta v� tội, anh kh�ng nỡ giết con." "Nhưng kh�ng thể để con sống với Cộng Sản. Em sẽ thay m�nh l�m chuyện đ�. Chỉ cần ch�ch thuốc ngủ cực mạnh cho con. Chờ em một ch�t, ch�ng ta c�ng chết một l�c." "Kh�ng thể được. Cha mẹ kh�ng thể giết con. Anh van m�nh. Chịu nhục, cố sống. Ở lại thay anh, nu�i con trở th�nh người c�ng ch�nh. Ph� qu� vinh hoa địa vị h�y đề ph�ng, những thứ đ� dễ l�m mờ �m lương tri. Nhớ, giang san tổ quốc l� trọng đại hơn hết. Gắng chịu c�i l�n, nhục nh� để nu�i con v� cũng nu�i lu�n � ch� để c� ng�y c�n phục hận cho đất nước ch�ng ta." "Nếu v� con, m�nh thương con, sao m�nh kh�ng đi ngoại quốc?" Hưng đanh mặt lại, nghi�m khắc nh�n t�i tr�ch m�c: "Em l� vợ anh. Em c� thể n�i được c�u ấy sao?" Biết m�nh vụng về, lỡ lời x�c phạm đến người, t�i vội v�ng tạ lỗi: "Xin m�nh tha thứ. Chẳng qua v� qu� thương m�nh n�n em mới n�i thế."

Giọng Hưng thật nghi�m trang m� cũng thật trầm tĩnh: "Nghe anh n�i đ�y. Người ta trốn chạy được. Chớ anh kh�ng gao giờ trốn chạy. Mấy ng�n binh sĩ dưới tay, hồi n�o sinh tử c� nhau, giờ bỏ mặc họ t�m sống ri�ng m�nh sao? Anh cũng kh�ng đầu h�ng. B�y giờ th� r�t cũng kh�ng kịp nữa, v� v�o mật khu m� kh�ng c� nguồn tiếp liệu vũ kh�, đạn dược, lương thực th� kh�ng cầm cự được l�u. Đ� muộn rồi. Việt Cộng đang k�o v�o đừng để anh kh�ng dằn được nổ s�ng v�o đầu ch�ng, th� g�y thiệt hại cho d�n ch�ng v� anh em binh sĩ. Anh kh�ng muốn thấy b�ng d�ng một t�n Việt Cộng n�o." T�i ph�t run l�n hỏi: "Nhưng m�nh ơi, c�n em? em phải l�m g� trong l�c n�y?" Nắm chặt tay t�i, Hưng n�i: "Vợ chồng t�nh nghĩa bao nhi�u l�u, anh hiểu em v� em hiểu anh. Em tuy chỉ l� con c� nhỏ nhưng biết mang � ch� k�nh ngư. Gắng chịu nhục. D� phải chịu trăm ng�n sự nhục nh� để nu�i con, để phục hận cho qu� hương. Cải trang, cải dạng, len lỏi m� sống. Anh tin em. V� anh, v� con, v� nợ nước, t�nh nh�, em c� thể chịu đựng nổi! Nghe lời anh đi. Anh van m�nh, anh van m�nh."

T�i kh�ng sao từ chối được trước �nh mắt van n�i, trước những lời tha thiết ấy: "V�ng, em xin nghe lời m�nh." Hưng sợ t�i đổi �, tiếp lời th�c giục: "Em hứa với anh đi. Hứa một lời đi." "Em xin hứa. Em xin hứa m�nh ơi. Nhưng xin cho em hai điều kiện. Nếu Cộng Sản bắt em phải sống xa con, nếu giặc Cộng l�m nhục em, l�c ấy em c� quyền tự s�t theo m�nh chứ?" Hưng suy nghĩ gi�y l�u, gật đầu đồng �, v� ra lệnh cho t�i: "Em mời m� v� đem c�c con l�n lầu gặp anh."

T�i quay đi. �nh mắt bỗng chợt đập v�o l� cờ vẫn dựng ở g�c ph�ng. T�i vội v�ng đem cờ đến b�n người. T�i n�i: "Bao nhi�u năm chiến đấu để bảo vệ tổ quốc. B�y giờ m�nh h�y giữ n�." Ch�ng t�i nh�n nhau cảm th�ng. Hưng �m l� cờ, �p v�o mặt, đ�i mắt Hưng chợt ướt. Sau c�ng Hưng cũng r�n đứng l�n hối t�i: "Mau mời m� v� mấy đứa nhỏ l�n." Khi mẹ t�i v� c�c con l�n văn ph�ng, Hưng n�i r� cho mẹ t�i hiểu v� sao người phải chết v� t�i phải sống.

V�ng lệnh Hưng, t�i mời tất cả sĩ quan binh sĩ c�n tụ họp dưới nh� l�n văn ph�ng. Mọi người đứng xếp h�ng nghi�m trang v� v� c�ng cảm động. Giờ ph�t từ biệt sanh ly giữa những người từng bao ng�y sống chết b�n nhau. Hưng d�ng dạc n�i: "T�i kh�ng bỏ c�c anh v� đưa vợ con trốn sang ngoại quốc. Như c�c anh đ� biết, cuộc h�nh qu�n chưa chi đ� bị gẫy đổ nửa chừng. T�i kh�ng phản c�ng v�o ph�t ch�t l� v� d�n ch�ng. T�i kh�ng muốn Việt Cộng ph�o k�ch bừa b�i, biến Cần Thơ th�nh An Lộc thứ hai. T�i cũng kh�ng chịu nhục đầu h�ng. C�c anh đ� từng cộng t�c với t�i, những l�c c�c anh lầm lỗi, t�i rầy la. Rầy la kh�ng c� nghĩa l� gh�t bỏ. Rầy la để mến thương nhau, để x�y dựng nhau. Mặc dầu đất nước ta bị b�n đứng, bị d�ng cho Cộng Sản, nhưng c�c anh kh�ng trực tiếp chịu tội với quốc d�n. Ch�nh những người trực tiếp nắm vận mệnh c�c anh, mới ch�nh l� những kẻ trọng tội. Xin c�c anh tha thứ cho t�i những lỗi lầm, nếu c�. T�i bằng l�ng chọn c�i chết. Tướng m� kh�ng giữ được nước, kh�ng bảo vệ được th�nh, th� phải chết theo th�nh, theo nước, chớ kh�ng thể bỏ d�n, bỏ nước, trốn chạy, cầu an. T�i chết rồi, c�c anh h�y về với gia đ�nh, vợ con. Nhớ r� lời t�i căn dặn: Đừng bao giờ để bị Cộng Sản tập trung c�c anh, d� tập trung dưới bất cứ h�nh thức n�o. T�i c� lời ch�o vĩnh biệt c�c anh."

Tướng Hưng đưa tay ch�o v� bắt tay từng người một. Mọi người đều kh�c. Đến b�n Thiếu T� Phương, Trung �y Nghĩa, Hưng gởi gấm: "Xin gi�p đỡ gi�m vợ con t�i. Vĩnh biệt tất cả." Mọi người đều đứng y�n kh�ng ai n�i l�n được lời n�o. Mẹ t�i nh�o lại �m chầm lấy người, xin được chết theo. Hưng an ủi mẹ t�i. Y�u cầu mẹ t�i cố gắng chăm lo cho ch�u ngoại. Hưng ra lệnh cho tất cả mọi người phải ra ngo�i.

Kh�ng ai chịu đi. Hưng phải s� từng người ra cửa. T�i van xin: "M�nh cho em ở lại chứng kiến m�nh chết." Người từ chối. Nghĩa hoảng sợ bỏ chạy. Hưng quay v�o văn ph�ng đ�ng chật cửa lại. T�i gọi giật Nghĩa: "Nghĩa trở lại với t�i." T�i bảo Gi�ng t�m dao nạy cửa. Gi�ng bỏ chạy như bay. Nghĩa trở l�n, đứng trước cửa chờ đợi. C� tiếng s�ng nổ. Tiếng nổ nghe ch�t ch�a. T�i đưa tay xem đồng hồ: 8 giờ 45 ph�t tối ng�y 30 th�ng 4 năm 1975. Ng�y kết liễu cuộc đời của ch�ng t�i. L� Văn Hưng, anh đ� chết. Gi�ng run run lấy dao nạy cửa. Cửa bật ra. Nghĩa l�ch m�nh nhường t�i chạy v�o ph�ng trước. Hưng ngả người nằm tr�n, nửa người nằm dưới, hai c�nh tay dang ra, cong l�n v� giật mạnh, to�n th�n run rảy từng cơn. Đ�i mắt Hưng mở to căm hờn. Miệng Hưng h� ra, đ�i m�i mấp m�y. T�i �m chầm lấy Hưng hỏi: "M�nh, m�nh ơi! M�nh c�n lời g� dặn d� em nữa kh�ng?" Hưng kh�ng c�n trả lời được tiếng n�o. Nghĩa g�o l�n nức nở: "Thiếu Tướng! Trời ơi, Thiếu Tướng!" Gi�ng chạy v�o phụ Nghĩa đỡ lưng v� ch�n, t�i đỡ đầu Hưng, đặt nằm ngay ngắn tr�n giường. M�u tim nhuộm thắm �o trận, ướt đỏ cả tấm drap trắng. T�i đưa tay vuốt mắt cho người. Nghĩa vẫn g�o kh�c: "Thiếu Tướng! Thiếu Tướng ơi!"

T�i bảo Gi�ng: "N�i H�a đưa Hải, H�, Quốc l�n nh�n x�c ba lần cuối. Dặn Phương cho Khiết, Ho�ng giữ ở cầu thang, bất cứ gi� n�o chũng phải ngăn chận Việt Cộng." T�i đi t�m đầu đạn v� đu�i đạn. C�n khẩu s�ng, lạ l�ng thay kh�ng biết khẩu s�ng ở đ�u. Đến l�c tắm rửa người, thay drap dấy m�u, t�i mới hiểu. Trước khi hồn li� x�c, với � ch� cuối c�ng, người c�n b�nh tĩnh nh�t khẩu s�ng, dấu dưới nệm. C� lẽ người sợ t�i qu� x�c dộng, qu�n lời hứa, tự s�t theo. B� Hải l�c ấy năm tuổi, �m hai ch�n ba, kh�c than, kể lể thảm thiết. B� H� hai tuổi, thơ ng�y �m chai sữa, l�n nằm tr�n bụng ba, b� mở tr�n đ�i mắt to, ngạc nhi�n kh�ng thấy ba đưa tay bế b� như mọi khi.

Nghĩa điện thoại khắp nơi t�m Thiếu Tướng Nam, kh�ng thấy trả lời. T�i vội v� mở đặc lịnh truyền tin, l�n m�y gọi li�n lạc với Thiếu Tướng. L�c ra m�y, chỉnh tần số, t�i chỉ nghe những giọng n�i rặc m�i Cộng Sản tr�n c�c tần số thuộc đơn vị của ch�ng ta. Lũ Việt cộng, ng�y 30 th�ng 4, tr�n v�o nh�. Phương cương quyết chận ch�ng ở cầu thang. Ch�n giờ rưỡi, 30 th�ng 4, chu�ng điện thoại reo vang: "Al�, Al�, ai đ�y?" "Dạ thưa chị đ� �? Hồ Ngọc Cẩn đ�y." T�i b�ng ho�ng: "Anh Cẩn! C� chuyện chi cần kh�ng?" T�i cố gắng giữ giọng n�i cho b�nh thường, để Cẩn kh�ng nhận biết sự việc xảy ra. Trong điện thoại, về ph�a Cẩn, t�i c� nghe tiếng s�ng lớn nhỏ thi nhau nổ ầm ầm. Cẩn hỏi: "Thiếu Tướng đ�u chị? Cho t�i gặp �ng một ch�t." T�i l�ng t�ng v�i gi�y: "�ng đang điều động qu�n ngo�i kia." "Chị chạy ra tr�nh Thiếu Tướng, t�i cần gặp. Trung �y Nghĩa đ�u chị?" "Nghĩa đang ở b�n cạnh Thiếu Tướng. Cẩn chờ một ch�t nh�." T�i �p chặt ống điện thoại v�o ngực. M�m m�i, nh�n x�c Hưng rồi nh�n sang Nghĩa t�i hỏi: "Đại T� Cẩn đ�i gặp Thiếu Tướng, l�m sao b�y giờ Nghĩa?" Nghĩa l�ng t�ng: "C� n�i Thiếu Tướng chết rồi." "Kh�ng thể n�i như vậy được. Đại T� Cẩn đang cự chiến với Việt Cộng."

Tr� �c t�i chợt l�e s�ng phi thường. T�i muốn Cẩn chiến đấu anh h�ng. Sống anh h�ng. Chết anh h�ng. T�i đưa m�y l�n giọng quyết liệt: "Thiếu Tướng kh�ng thể v�o được. Cẩn cần g� cứ n�i. T�nh h�nh ở Chương Thiện ra sao? Anh c�n đủ sức chiến đấu kh�ng? Tinh thần binh sĩ thế n�o? Địch ra sao?" "Tụi n� dần tụi tui qu�. Tinh thần anh em vẫn cao. Chị hỏi Thiếu Tướng c�n giữ y lịnh kh�ng?" "Cẩn vui l�ng chờ ch�t." T�i lại �p chặt ống điện thoại v�o ngực. Cắn chặt m�i suy nghĩ. T�i hiểu lời Cẩn hỏi. Trong t�ch tắc t�i biết kh� cứu v�n t�nh thế. Nhưng t�i muốn Hồ Ngọc Cẩn phải lu�n hi�n ngang h�o h�ng. T�i quyết định: "Al�. Cẩn nghe đ�y: Lịnh Thiếu Tướng. �ng hỏi Cẩn c� sẵn s�ng tử chiến?" Cẩn đ�p thật nhanh; "L�c n�o cũng sẵn sang, chớ chị!" "Tốt lắm, vậy th� y lịnh." "Dạ, c�m ơn chị." T�i bu�ng m�y gục xuống b�n x�c Hưng. Nước mắt tr�o ra, t�i k�u nho nhỏ: "Vĩnh biệt Cẩn. Vĩnh biệt Cẩn!"

"Anh Cẩn ơi, hồn linh anh c� phảng phất đ�u đay, khi t�i ngồi viết lại những d�ng n�y, nước mắt rơi tr�n giấy, Anh c� biết cho rằng trả lời điện thoại với anh rồi, t�i đau khổ tột c�ng kh�ng? Tha thứ cho t�i!" Đại T� Hồ Ngọc Cẩn đ� chiến đấu đến vi�n đạn cuối c�ng, anh đ� hi�n ngang h�o h�ng đến giờ ph�t ch�t của cuộc đời. Hiểu r� Hưng, hiểu r� t�i, b�n kia thế giới kh�ng th� hận, chắc anh hiểu r� t�m trạng của t�i l�c bấy giờ, hẳn anh tha thứ cho t�i?" K�nh thưa to�n thể qu� vị thuộc th�n bằng quyến thuộc của Đại T� Cẩn. K�nh thưa qu� vị đ� đọc những gi�ng chữ n�y. Xin qu� vị chớ tr�ch t�i sao d�m quyết định. Ngộ biến t�ng quyền. Tướng Hưng đ� chết. Thiếu Tướng Nguyễn Khoa Nam chưa li�n lạc được. Vợ người l�nh nghĩa qu�n trưởng đồn, khi Việt Cộng tấn c�ng, chồng chị bị tử thương, chị đ� thay chồng phản c�ng �c liệt. T�i kh�ng thể để một người như Hồ Ngọc Cẩn đưa tay đầu h�ng, hạ m�nh trước Việt Cộng v�o dinh tỉnh trưởng Chương Thiện.

Mười một giờ đ�m ng�y 30 th�ng 4, 1975. Điện thoại lại reo. Lần n�y, ch�nh giọng của Thiếu Tướng Nguyễn Khoa Nam: "Al�, chị Hưng!" T�i vừa kh�c, vừa đ�p lời Thiếu Tướng: "Thưa Thiếu Tướng..." Giọng Tướng Nam buồn b� u uất: "T�i biết rồi, chị Hưng. t�i chia buồn với chị, nghe chị Hưng." t�i vẫn nức nở: "Thiếu Tướng nghĩ sao về kế hoạch đ� g�y đổ?" "Hưng đ� n�i với chị nghe hết rồi hả? Đ�nh vậy th�i. Kh�ng phải lỗi ch�ng ta h�n nh�t hay bỏ cuộc. Sự sụp đổ kh�ng cứu v�n được v� lệnh h�nh qu�n kh�ng được Đại T�...thi h�nh, ph�ng đồ v� lệnh kh�ng tới tay c�c đơn vị trưởng, lời y�u cầu của d�n ch�ng, lời k�u gọi của t�i qu� muộn m�ng, kh�ng hiệu quả, kh� cứu v�n nổi t�nh h�nh." N�i đến đ�y, Thiếu Tướng Nam hỏi t�i: "Chị biết vụ đ�i ph�t thanh bị nội ứng chứ?" "Thưa biết. Hưng cũng bảo t�i như Thiếu Tướng đ� vậy. B�y giờ Thiếu Tướng định liệu lẽ n�o, c� định phản c�ng kh�ng?" "Chị qu�n c�n d�n ch�ng sao? Cộng Sản coi rẻ mạng d�n, c�n m�nh th�...Đ�ng chị thế n�o?" "Thưa Thiếu Tướng, ch�ng n� đ� tr�n đầy dưới nh�. C� v�i t�n định nh�o l�n, nhưng bị Gi�ng cương quyết đuổi xuống. Hiện ch�ng đang thu dọn t�i sản. "C�n mấy ch� đ�u hết?" "Chỉ c� Nghĩa v� v�i ba người l�nh ở lại. C�n tất cả đ� bỏ đi hết. Hưng đ� chết rồi, t�i kh�ng m�ng đến t�i sản. Miễn l� ch�ng đừng đụng đến x�c Hưng." "Chị tẩm liệm Hưng chưa?" "Thưa chưa. Vừa tắm rửa, thay quần �o xong th� Thiếu Tướng gọi tới." "Chị n�n tẩm liệm Hưng ngay đi. T�i sợ kh�ng c�n kịp. ch�ng n� sẽ kh�ng để y�n."

"Thiếu Tướng c�n dạy th�m điều g� kh�ng? Chẳng lẽ Thiếu Tướng chịu đầu h�ng thật sao?" Người thở d�i trong m�y. Người n�i những lời m� đến chết t�i cũng sẽ kh�ng qu�n: "Số phận Việt Nam khốn nạn thế đ�, chị Hưng ơi! T�i v� Hưng đ� sắp đặt tỉ mỉ, ho�n tất kế hoạch xong xu�i, c�n bị phản bội giờ ch�t." Người ch�p miệng thở d�i: "Th�i chị Hưng ơi." Bỗng giọng người trầm xuống, ngậm ng�i: "Hưng chết rồi, chắc t�i cũng chết! Ch�ng t�i l�m Tướng m� kh�ng giữ được nước th� phải chết theo nước." Giọng người b�nh tĩnh v� rắn rỏi: "Cố gắng can đảm l�n nh� chị Hưng. chị phải sống v� mấy đứa nhỏ. Đ�m nay c� g� nguy cấp, nhớ gọi t�i. Nếu gọi kh�ng được, dặn Nghĩa gọi Thụy, lấy mật m� mới." "Dạ, c�m ơn Thiếu Tướng."

N�i chuyện với Thiếu Tướng xong, t�i bước ra lan can nh�n xuống. � dưới s�n, sĩ quan v� l�nh tr�ng đ� đi hết. Trừ c� Nghĩa c�n ở lại. Cổng r�o bỏ ngỏ. G�o thổi đong đưa c�nh cửa r�t l�n những tiếng kẽo kẹt bi ai. Mảnh trăng cuối tuần 19 th�ng 3 �m lịch ch�nh chếch soi, vẻ ảm đạm th� lương như x�t thương cho số phận Việt Nam Cộng H�a, cho tr� đời bể d�u hưng phế. Viết đến đ�y, t�i nhớ lại từng lời của Thiếu Tướng Nguyễn Khoa Nam, của Đại T� Tỉnh Trưởng tỉnh Chương thiện Hồ Ngọc Cẩn. Trọn đời t�i, l�m sao t�i c� thể qu�n giọng n�i gấp r�t của anh Cẩn, giọng trầm buồn của Tướng Nam.

Bảy giờ s�ng ng�y 1 th�ng 5, năm 1975. Vừa tụng dứt đoạn kinh S�m Tỉnh Thế trong nghi thức cầu si�u cho Hưng, t�i nghe c� tiếng nấc sau lưng. Quay lại, ch�nh l� Trung T� T�ng, b�c sĩ trưởng Qu�n Y Viện Phan Thanh Giản, Cần Thơ. �ng đến thăm Hưng lần cuối. �ng cho biết phải trở lại Qu�n Y Viện ngay v� Thiếu Tướng Nguyễn Khoa Nam đ� tự s�t, x�c c�n nằm tại Qu�n Y Viện. Tướng Nam đ� bắn v�o th�i dương, l�c 6 giờ s�ng ng�y 1 th�ng 5, 1975. cho đến chết, mắt Tướng Nam vẫn mở trừng trừng, uất hận, miệng người h� hốc, đớn đau. Sau cuộc điện đ�m với người, t�i đ� linh cảm, biết trước chuyện g� sẽ xảy ra. Nhưng khi nghe b�c sĩ T�ng b�o tin, t�i x�c động v� c�ng, t�i quỳ xuống, hướng về Qu�n Y Viện, nơi Tướng Nam c�n nằm đ�, cầu nguyện: Xin Thiếu Tướng tha thứ. T�i kh�ng d�m bỏ x�c Hưng để đến vuốt mắt Thiếu Tướng v� lo việc tẩm liệm cho Thiếu Tướng. B�y giờ linh hồn của Thiếu Tướng đ� gặp Hưng, xin linh thi�ng ph� hộ cho mẹ con t�i tho�t khỏi tay Cộng Sản. Xin thương x�t cho qu� hương, cho d�n tộc ch�ng ta. Xin thương x�t cho to�n thể anh em binh sĩ.

Trung �y Nghĩa thay t�i đến viếng x�c người. Trung �y Th�nh, vị �n nh�n can đảm đặc biệt, đến với t�i trong giờ ph�t nguy nan đ�. Th�nh đ� mời được Trung T� Bia đến tẩm liệm cho Hưng. Những vị �n nh�n trong cơn biến loạn ấy, trọn đời t�i xin ghi khắc ơn s�u. T�m giờ s�ng ng�y 1 th�ng 5, 1975, c�c sĩ quan qu�n đo�n, mặc thường phục, đến viếng x�c Hưng. Mầu nhiệm thay, khi gặp lại những cộng sự vi�n cũ, trong tho�ng chốc, mắt Hưng h� mở, nh�n l�n. V� từ trong đ�i mắt người chết, c� hai gi�ng lệ chảy. Mặt người chợt đỏ bừng l�n.

Người kh�c cho qu� hương đất nước bắt đầu đắm ch�m trong đi�u linh. Người kh�c cho đ�m t�n qu�n khốn khổ. Cho l�c đến chết, hai Tướng Nam v� Hưng chỉ ph�n t�ch nguy�n nh�n thất bại, l�m hỏng kế hoạch của hai người. Chớ kh�ng ai l�n tiếng nặng lời tr�ch m�c vị Đại T� kia. Xin qu� vị hiểu r� gi�m t�i. T�i t�n trọng danh dự của hai �ng, vợ con v� gia đ�nh hai �ng. Trong ho�n cảnh căng thẳng của đất nước, khi l�ng người mất niềm tin, hai �ng cũng như nhiều người kh�c, thật sự đ�ng thương hơn đ�ng tr�ch. Kh�ng hiểu hai �ng c� đi tho�t, hay bị bắt ở lại.

Vận nước ng�n c�n treo sợi t�c, một v�i người d� đ�nh đổi cả vận mệnh cũng kh�ng n�ng đỡ nổi t�a nh� Việt Nam đang sụp đổ tang thương. Nhưng, một ng�y ch�ng ta c�n mang trong người d�ng m�u của d�n tộc Lạc Hồng, c�n h�t thở được kh� trời, l� một ng�y ch�ng ta c�n nợ nần qu� hương. Đ� l� m�n nợ thi�ng li�ng v� cao qu� m� ng�n từ lo�i người chưa thể diễn tả được s�t nghĩa, v� thật đ�ng �. Sao ch�ng ta kh�ng noi gương oanh liệt của tổ ti�n, của cha �ng, nối tiếp � ch� bất khuất của tiền nh�n, để trang trải m�n nợ �n t�nh đ�? Sao ch�ng ta cứ lo ch� bai, c�ng k�ch, h�m hại, đạp ch� nhau, để rồi v� t�nh l�m lợi cho bọn cướp nươc Cộng Sản?

Đọc những g� t�i kể ở đoạn tr�n, những vị từng hỏi hay mỉa mai t�i, đ� hiểu tất cả sự thật v� sao Tướng Nam v� Tướng Hưng đ� phải tự s�t để bảo tồn tiết th�o. Kh�ng ai đem việc th�nh bại luận anh h�ng. Cũng chớ bao giờ lấy t�m địa tiểu nh�n để đo l�ng người qu�n tử. Ch�ng ta, những người c�n sống, những người Việt Nam ở trong nước hay lưu vong khắp bốn phương trời, ch�ng ta phải tự n�u l�n c�u hỏi: "Ch�ng ta đ� l�m được g� cho đừng hổ thẹn với những người đ� nằm xuống? Họ đ� nằm xuống kh�ng phải l� v� họ h�n nh�t! Họ đ� nằm xuống l� v� muốn bảo to�n s�u chữ m� họ từng mang tr�n đầu: Tổ Quốc, Danh Dự, Tr�ch Nhiệm. Nếu chưa l�m được g� cho qu� hương, xin h�y thận trọng lời ph� ph�n v� � thức. Đừng v� t�nh th�nh t�n nhẫn sỉ nhục những người d�m chết cho tổ quốc.

B� L� Văn Hưng
nhũ danh Phạm Thị Kim Ho�ng

Tướng Hi�́u, M�̣t Thi�n Tài Qu�n Sự?
C�c Tướng L�nh QLVNCH
generalhieu.com